Murakami en de neurowetenschap / 3-6-2008
Auteur: Niels 't Hooft
Categorie: Literatuur, Wetenschap
Youtube video
Mijn favoriete schrijver is Haruki Murakami. De Japanse auteur van boeken als 'Norwegian Wood' en 'De Opwindvogelkronieken', en van het verfilmde korte verhaal 'Tony Takitani' (zie de bovenstaande trailer). Er is alleen iets geks: ik kan nauwelijks uitleggen waarom ik Murakami zo goed vind.
Zijn teksten lezen heerlijk weg (maar ik weet niet precies waarom) en geven altijd het gevoel dat er onder de oppervlakte van alles gaande is (maar ik weet niet precies wat). Ook koppelt hij het realistische aan het fantastische, wat ik tof vind. Maar dat doen wel meer schrijvers en toch boeit niemand zo als Murakami.
Bij wijze van noodgreep kocht ik laatst het boekje A Wild Haruki Chase: Reading Murakami Around The World. Daarin buigen allerlei knappe koppen zich over de vraag wat Murakami zo goed maakt. Misschien konden zij het in heldere bewoordingen vatten, was mijn idee. (Een jaar geleden had Tim Krabbé bij De wereld draait door tien minuten nodig om duidelijk te maken dat hij ook niet weet wat Murakami nou zo geweldig maakt.)
In het boekje komen heel wat verklaringen voorbij. Eén slimmerik schrijft: "Murakami is Japans, wat hem exotisch en interessant maakt!" Een ander stelt: "Murakami schrijft heel westers, totaal niet Japans, wat hem universeel maakt!" Geen van de verklaringen overtuigt.
Wel werd ik heel blij van het essay van Richard Powers, zelf ook schrijver, getiteld 'The Global Distributed Self-Mirroring Subterranean Neurological Soul-Sharing Picture Show'. Powers heeft het over de recente ontdekkingen in de neurowetenschappen.
Hij schrijft onder andere over een experiment met apen, waaruit bleek dat het brein op vrijwel exact dezelfde manier te werk gaat wanneer een aap zelf een knop indrukt als wanneer een aap kijkt naar iemand die een knop indrukt. Het brein bleek nauwelijks onderscheid te maken tussen een handeling en het idee van een handeling.
Vanaf dat punt is het een kleine stap om te veronderstellen dat het vrijwel hetzelfde effect heeft wanneer je een diepe waterput in een weiland aantreft, als wanneer iemand je vertelt over zo'n put. En dat het vrijwel hetzelfde voelt wanneer je iemand ontmoet in een droom, als wanneer dit plaatsvindt in het echt.
Over zulke merkwaardige fenomenen schrijft Murakami. Powers stelt dat "Murakami alles al wist" van wat neurowetenschappers momenteel aan het ontdekken zijn. "Elk van Murakami's zinnen is ervan bewust dat de wereld niet zo echt is als hij lijkt, niet zo simpel als ons rauwe, multimodulaire brein pretendeert."
Ik vrees dat dit niet beantwoordt waarom Murakami's boeken zo briljant zijn, maar interessant is het zeker.
